Ceza Hukukunda Teşebbüs

Ceza Hukukunda Teşebbüs

Teşebbüs Nedir?

Teşebbüs, kişinin suç işlemeye kasıtlı olarak girişmesi ancak elinde olmayan nedenlerle ya da gönüllü olarak fiili tamamlayamaması halidir. TCK'nın 35. maddesi bu kurumu düzenlemektedir.

Teşebbüsün Unsurları

1. Suç İşleme Kararı

Fail, suç işleme konusunda kesin bir karara varmış olmalıdır. Sadece ön hazırlık aşamasında kalmak yeterli değildir.

2. Elverişli Hareketlerle İcraya Başlama

Fail, suçu işlemeye yönelik elverişli hareketlere başlamış olmalıdır. Salt hazırlık hareketleri teşebbüs oluşturmaz.

Hazırlık hareketi: Suçun işlenmesi için araç temini.

İcra hareketi: Suç fiilinin bizzat icrasına girişmek.

3. Tamamlanamaması

Suç, failin iradesinden bağımsız nedenlerle ya da gönüllü olarak tamamlanamamış olmalıdır.

Teşebbüs Türleri

Tam Teşebbüs

Fail, tüm icra hareketlerini gerçekleştirmiş ancak sonuç gerçekleşmemiştir.

Örnek: Silahla ateş etme eyleminin gerçekleştirilmesi fakat mağdurun hayatta kalması.

Eksik Teşebbüs

Fail, icra hareketleri sona ermeden önce durdurulmuştur.

Örnek: Bir kişiyi silahla nişan alırken yakalanmak.

Cezai Yaptırım

Teşebbüs halinde ceza:

• Ağır haller için: Müebbet yerine 13-20 yıl; diğer hallerde ¾'ten ¼'e kadar indirim

• Hafif haller için daha büyük indirim yapılabilmektedir

Gönüllü Vazgeçme (TCK md. 36)

Fail gönüllü olarak suçu tamamlamaktan vazgeçerse teşebbüs hükümleri uygulanmaz. Ancak tamamlanmış suç varsa o suçtan sorumlu tutulur.

Vazgeçmenin özellikleri:

• Gönüllü olmalı (dış baskı olmaksızın)

• Suçun tamamlanmasından önce gerçekleşmeli

• Fiili etkin olarak önleme çabası gösterilmeli

Sonuç

Teşebbüs-tamamlanma ayrımı, ceza miktarı bakımından belirleyici öneme sahiptir. Bu nedenle ceza avukatı desteğiyle doğru savunma stratejisi geliştirilmesi gerekmektedir.

Teşebbüsün şartları

Failin suç işleme kararını icra hareketlerine doğrudan başlayan davranışlarla ortaya koyması ve elinde olmayan nedenlerle suçu tamamlayamaması gerekir. Hazırlık hareketi kural olarak cezalandırılmaz; ancak hareketin suç tipiyle yakınlığı, failin planındaki yeri ve korunan hukuki değer bakımından doğrudan icraya başlayıp başlamadığı değerlendirilir. Aynı davranış başka bağımsız suç oluşturabilir.

Elverişli hareket ve imkânsız suç

Kullanılan aracın ve yönelinen konunun somut olayda sonucu meydana getirmeye elverişli olup olmadığı araştırılır. Mutlak elverişsizlik ile tesadüfi başarısızlık aynı değildir. Boş cebe el atma, etkisiz madde kullanma veya mağdurun önceden ölmüş olması gibi örneklerde failin tasavvuru ile objektif tehlike birlikte incelenir.

Gönüllü vazgeçme

Fail icra hareketlerinden gönüllü biçimde vazgeçer veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten cezalandırılmayabilir; tamamlanan kısmın başka suç oluşturması hâlinde o suçtan sorumluluk devam eder. Vazgeçmenin dış engel yüzünden mi yoksa özgür iradeyle mi olduğu olayın akışından belirlenir. Yakalanma korkusu veya başarısızlığın kesinleşmesi sonrası bırakma her zaman gönüllü vazgeçme değildir.

Cezanın belirlenmesi

Teşebbüste temel ceza, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre tamamlanmış suça ilişkin ceza üzerinden indirilir. Hâkim yalnız sonuç gerçekleşmedi diye otomatik alt sınır uygulamamalı; icra hareketlerinin ulaştığı aşamayı ve somut tehlikeyi gerekçelendirmelidir. Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlar, olası kast, iştirak ve zincirleme suçla bağlantı ayrıca incelenir.

Her suç teşebbüse elverişli midir?

Hayır. Sırf hareket suçları, taksirli suçlar ve bazı özel suç tiplerinde teşebbüs mümkün olmayabilir. Suçun kanuni yapısı incelenmelidir.

Mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi teşebbüsü kaldırır mı?

Şikâyet, suçun takip şartıdır; teşebbüsün maddi şartlarından farklıdır. Takibi şikâyete bağlı suçta geçerli vazgeçme davayı etkileyebilir.

Teşebbüs ile gönüllü vazgeçmenin ispatı

Failin hareketi neden tamamlamadığı kamera, tanık, olay yeri, kullanılan araç ve sonraki davranışlarla belirlenir. Dış engel, mağdurun direnci, aracın çalışmaması veya kolluğun gelmesi nedeniyle sonuç alınamaması teşebbüs değerlendirmesini; failin sonucu önlemek için etkin ve gönüllü çabası ise vazgeçmeyi gündeme getirir. Sadece olay yerinden ayrılmak her zaman gönüllü vazgeçme değildir.

Birden fazla failde gönüllü vazgeçme kişisel değerlendirilir. Suç ortağının vazgeçmesi, suçun tamamlanmasını önlemek için elinden gelen çabayı gösterip göstermediğine bağlıdır. Tamamlanan bağımsız fiillerden sorumluluk devam eder. Mahkeme ceza indiriminin oranını icra hareketlerinin ulaştığı aşama ve oluşan tehlikeyle gerekçelendirmelidir.

Teşebbüste gönüllü vazgeçme ayrımı

Failin icra hareketlerini kendi iradesiyle bırakması veya sonucun gerçekleşmesini önlemesi, olayın şartlarına göre gönüllü vazgeçme hükümlerini gündeme getirebilir. Dış engel nedeniyle tamamlanamayan eylem ile gerçekten vazgeçilen eylem aynı değildir. Kamera kaydı, mesajlar, olay yeri bulguları ve tarafların davranışları bu ayrımda önem taşır. Tamamlanan kısım başlı başına başka bir suç oluşturuyorsa o suçtan sorumluluk devam edebilir. Bu nedenle hareketlerin sırası ve sonucun neden gerçekleşmediği somutlaştırılmalıdır.