Türk Ceza Muhakemesi Hukukunda Tutukluluk Süreleri ve Tutuklunun Temel Hakları

Türk Ceza Muhakemesi Hukukunda Tutukluluk Süreleri ve Tutuklunun Temel Hakları

Türk Ceza Muhakemesi Hukuku, bir yandan kamu düzenini ve toplumsal barışı sağlamak amacıyla suçluların tespitini ve cezalandırılmasını hedeflerken, diğer yandan da bireyin özgürlüğünü ve temel haklarını güvence altına almayı amaçlayan karmaşık bir dengeler bütünüdür. Bu dengenin en hassas noktalarından biri şüpheli veya sanık sıfatını taşıyan kişilerin yargılama öncesinde veya yargılama sürecinde özgürlüklerinden mahrum bırakılması anlamına gelen tutukluluk müessesesidir. Tutukluluk, ceza muhakemesinin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için zorunlu hallerde başvurulan bir koruma tedbiri olmakla birlikte, kişinin masumiyet karinesi altında olması nedeniyle temel haklarına doğrudan müdahale eden en ağır tedbirlerden biridir. Bu nedenle, tutukluluk tedbirinin uygulanma şartları, süreleri ve tutuklunun hakları hem ulusal hukukumuz hem de uluslararası insan hakları sözleşmeleri açısından titizlikle düzenlenmiştir.

Türkiye'de son yıllarda yaşanan toplumsal ve siyasal gelişmeler, tutukluluk tedbirinin uygulanış şeklini ve sürelerini sıkça tartışılan bir gündem maddesi haline getirmiştir. Özellikle uzun tutukluluk süreleri ve tutuklama kararlarının yeterince gerekçelendirilmemesi gibi sorunlar, hem iç hukuk mercileri hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) nezdinde birçok başvurunun konusu olmuştur. Bu durum, hukuk devleti ilkesinin temel taşlarından biri olan bireysel özgürlüğün korunması ile adliyenin etkinliği arasındaki dengenin sürekli sorgulanmasına yol açmıştır. Kanun koyucu, bu hassas dengeyi gözeterek çeşitli yasal düzenlemeler yapmış, ancak uygulamadaki yorum ve yaklaşımlar hala önemli tartışmaları beraberinde getirmektedir.

Bu makalede, Türk Ceza Muhakemesi Hukuku'nda tutukluluk kavramı, hukuki niteliği, uygulama şartları ve özellikle tutukluluk süreleri detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Ayrıca, tutuklunun temel hakları, bu hakların sınırları ve güvenceleri incelenecek; ilgili kanun maddeleri, özellikle Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümleri ve yüksek yargı içtihatları ışığında güncel durum değerlendirmesi yapılacaktır. Uygulamadan örnekler ve karşılaşılan sorunlar üzerinde durularak, tutukluluk müessesesinin Türk hukukundaki yeri ve önemi kapsamlı bir bakış açısıyla ortaya konulacaktır.

Bu makalede ele alınan konular:

1. Tutukluluk Kavramının Tanımı ve Hukuki Niteliği. Tutukluluk, ceza muhakemesinin sağlıklı yürütülmesini sağlamak amacıyla başvurulan, bireyin özgürlüğünden mahrum bırakılması sonucunu doğuran istisnai bir koruma tedbiridir.

2. Tutuklama Şartları. Bir şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesinin varlığı ve tutuklama nedenlerinden en az birinin bulunması ile birlikte ölçülülük ilkesine uyulması zorunludur.

3. Tutukluluk Süreleri. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), soruşturma ve kovuşturma evreleri için farklı ve suçun niteliğine göre değişen azami tutukluluk süreleri öngörmektedir.

4. Tutuklunun Temel Hakları. Tutuklu bulunan kişinin, masumiyet karinesi altında dahi olsa, savunma hakkı, müdafi ile görüşme hakkı, sağlık hakkı, aile ile görüşme hakkı ve insan onuruna yakışır muamele görme hakkı gibi birçok temel hakkı güvence altına alınmıştır.

5. Tutukluluğa İtiraz ve Tahliye Talepleri. Tutuklama kararına karşı itiraz yolunun açık olması ve yargılama sürecinin her aşamasında tutukluluğun gözden geçirilmesi ve tahliye talebinde bulunma hakkı, tutukluluğun hukuka uygunluğunun denetlenmesi açısından hayati öneme sahiptir.

6. Haksız Tutukluluk Nedeniyle Tazminat Hakkı. Hukuka aykırı şekilde tutuklanan veya tutukluluk süresinden sonra beraat eden kişilere, devlet tarafından uğradıkları zararların karşılanması amacıyla tazminat hakkı tanınmıştır.

7. Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ile İlişkisi. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)'nin 5. maddesi özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyerek tutukluluk tedbirinin sınırlayıcı ve istisnai niteliğini vurgulamaktadır.

---

I. Tutukluluk Kavramının Tanımı ve Hukuki Niteliği

Tutukluluk, Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenen ve bir suç şüphesi altında bulunan kişinin, yargılama sürecinin sağlıklı yürütülmesi veya telafisi güç zararların önlenmesi amacıyla hürriyetinden geçici olarak mahrum bırakılması sonucunu doğuran koruma tedbirlerinden biridir. Bu tedbir, ceza değil, bir önlemdir ve masumiyet karinesi ilkesi gereği, henüz suçlu olduğuna hükmedilmemiş bir kişiye uygulanır. Anayasa'nın 19. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)'nin 5. maddesi, bireysel özgürlüğü güvence altına alarak, kişilerin ancak kanunda belirtilen hallerde ve usullere uygun olarak hürriyetinden yoksun bırakılabileceğini hüküm altına almıştır. Bu çerçevede tutukluluk, istisnai niteliği ağır basan, ikincil ve son çare olarak başvurulması gereken bir tedbirdir.

CMK Madde 100, tutuklamanın şartlarını açıkça düzenlerken, onun bir ceza olmadığını ve sadece soruşturma veya kovuşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişinin kaçmasını, delilleri yok etmesini, değiştirmesini veya gizlemesini engellemek, tanıklar ve mağdurlar üzerinde baskı kurmasını önlemek ya da yeniden suç işlemesini engellemek gibi muhakeme amaçlarına hizmet ettiğini vurgular. Bu bağlamda, tutukluluk, adli kontrol gibi daha hafif tedbirlerin yetersiz kalacağı durumlarda uygulanmalıdır ki bu durum, ölçülülük ilkesinin bir gereğidir.

II. Tutuklama Şartları

Tutuklama kararı verilebilmesi için Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) Madde 100'de açıkça belirtilen birtakım şartların bir arada bulunması zorunludur. Bu şartlar, kişinin özgürlüğünden mahrum bırakılmasının hukuki dayanağını oluşturur ve keyfi uygulamaları engellemeyi hedefler.

A. Kuvvetli Suç Şüphesi

CMK Madde 100/1'e göre, "Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunması" ilk ve en temel şarttır. Bu, basit bir şüphenin ötesinde, olayın oluş şekli, elde edilen deliller (tanık beyanları, kamera kayıtları, kriminal inceleme raporları vb.) dikkate alındığında, kişinin suçu işlediğine dair yüksek bir ihtimalin olması gerektiğini ifade eder. Yargıtay içtihatlarında da bu şüphenin "kuvvetli" nitelikte olması ve somut delillere dayanması gerektiği defalarca vurgulanmıştır. Örneğin, Yargıtay 16. Ceza Dairesi'nin 2017/2397 E. ve 2017/4726 K. sayılı kararında, tutuklama kararının gerekçelerinde kuvvetli suç şüphesini gösteren somut olguların açıkça belirtilmesinin önemi vurgulanmıştır.

B. Tutuklama Nedenleri

Kuvvetli suç şüphesinin yanı sıra, CMK Madde 100/2'de sayılan tutuklama nedenlerinden en az birinin varlığı aranır:

1. Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular. Örneğin, kişinin yurt dışına çıkış hazırlığı yapması, adresini sık sık değiştirmesi veya savunmasını yapmadan kaybolması gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilebilir.

2. Şüpheli veya sanığın delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma hususlarında kuvvetli şüphe. Suça ilişkin belgelerin imha edilmesi, cep telefonu görüşmelerinin silinmesi veya tanıkları tehdit etme girişimleri bu nedene örnek teşkil eder.

3. CMK Madde 100/3'te Sayılan Katalog Suçlar. Bazı suçlar, nitelikleri gereği tutuklama kararı için kanunen varsayılan bir tehlike taşır. Bu suçlar arasında kasten öldürme (TCK Madde 81-82), cinsel saldırı (TCK Madde 102), hırsızlık (TCK Madde 141), yağma (TCK Madde 148), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK Madde 188), terör suçları (Terörle Mücadele Kanunu (TMK) kapsamındaki suçlar) ve örgütlü suçlar gibi önemli ve ağır suçlar yer alır. Bu suçlarda, delilleri karartma veya kaçma şüphesinin var olduğu varsayılır. Ancak bu bir kesin karine değildir; şüphelinin aksini ispat etme hakkı saklıdır.

C. Ölçülülük (Orantılılık) İlkesi

CMK Madde 100/1'in son cümlesi, "İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez" hükmünü içerir. Bu, tutuklamanın, başvurulabilecek en son çare olması gerektiğini, yani adli kontrol gibi daha hafif bir tedbirin yeterli olması halinde tutuklamaya karar verilemeyeceğini ifade eder. Bir diğer ifadeyle, beklenen ceza ile tutukluluk süresi arasında bir orantı olması gerekir. Örneğin, basit bir hırsızlık suçunda hapis cezasının az olması beklenirken, uzun süreli bir tutukluluk kararı ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil edebilir.

III. Tutukluluk Süreleri

Tutukluluk süreleri, bireyin özgürlük hakkına yapılan müdahalenin ne kadar süreceğini belirlemesi açısından hayati öneme sahiptir. Anayasa Madde 19 ve AİHS Madde 5, tutukluluğun makul bir süreyi aşamayacağını açıkça belirtmektedir. Türk hukukunda tutukluluk süreleri, CMK Madde 102'de düzenlenmiştir ve soruşturma ve kovuşturma evreleri ile suçun niteliğine göre farklılık göstermektedir.

A. Soruşturma Aşamasındaki Tutukluluk Süresi

Soruşturma aşamasında tutukluluk süresi, CMK Madde 102/1 uyarınca, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler için altı ayı, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler için ise bir yılı geçemez. Bu süreler, uzatma kararları da dahil olmak üzere azami sürelerdir. Ancak bu sürelerin dolması, kişinin otomatik olarak tahliye edileceği anlamına gelmez; tahliye yerine adli kontrol tedbirleri uygulanabilir.

B. Kovuşturma Aşamasındaki Tutukluluk Süresi

Kovuşturma aşamasındaki tutukluluk süreleri, suçun ağırlığına göre değişir:

• Ağır Ceza Mahkemelerinin görevine girmeyen işler için: En çok bir yıl. Ancak bu süre, zorunlu hallerde, gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir. Böylece, kovuşturma aşamasındaki toplam azami süre bir buçuk yıl olabilir. (CMK Madde 102/2-a)

• Ağır Ceza Mahkemelerinin görevine giren işler için: En çok iki yıl. Bu süre de, zorunlu hallerde, gerekçeleri gösterilerek üç yıl daha uzatılabilir. Böylece, kovuşturma aşamasındaki toplam azami süre beş yıl olabilir. (CMK Madde 102/2-b)

C. Terör Suçları ve Diğer Özel Durumlar

Terörle Mücadele Kanunu (TMK) kapsamında işlenen suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar için CMK Madde 102/2-b'deki azami süreler, daha da uzun olabilir. Zira, bu suçlar ağır ceza mahkemelerinin görevine giren işler kapsamında değerlendirilmekle birlikte, kanun koyucu bu tür suçların karmaşık yapısı ve soruşturma zorlukları nedeniyle uzatma sürelerine ilişkin özel bir düzenleme getirmiştir. Bu suçlar için, kovuşturma aşamasındaki azami tutukluluk süresi beş yıl olmakla birlikte, ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda, yakalanan veya tutuklanan kişi hakkındaki tutukluluk hali, yargılamanın makul sürede tamamlanmaması halinde bile devam edebilir; ancak bu durum da makul sürede yargılanma hakkı ihlaline yol açmamalıdır. Yargıtay ve AİHM bu uzun tutukluluk sürelerinin, özellikle terör suçlarında dahi, makul gerekçelere ve etkin bir yargılama sürecine dayanması gerektiğini vurgulamaktadır. Örneğin, AİHM'nin Alparslan Altan/Türkiye kararında, uzun tutukluluk sürelerinin gerekçelerinin yetersizliği ve etkili yargısal denetim eksikliği nedeniyle AİHS Madde 5/3'ün ihlal edildiği kabul edilmiştir.

D. Tutukluluk Sürelerinin Hesaplanması ve Uzatma Kararları

Tutukluluk süreleri, şüpheli veya sanığın fiilen tutuklu kaldığı süreyi ifade eder. Bu süreler hesaplanırken, kişi hakkında verilen her tutuklama kararı ve uzatma kararı dikkate alınır. Her uzatma kararı, kararı veren hakim veya mahkeme tarafından somut ve geçerli gerekçelerle açıklanmak zorundadır. Sadece katalog suçlara atıf yapmak veya dosyadaki delil durumunu genel ifadelerle yinelemek, AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda yeterli gerekçe kabul edilmemektedir.

IV. Tutuklunun Temel Hakları

Tutuklu olmak, bireyin suçlu olduğu anlamına gelmez ve bu durum, kişinin temel haklarından tamamen mahrum bırakıldığı şeklinde yorumlanamaz. Masumiyet karinesi ve insan hakları evrenselliği ilkeleri gereğince, tutuklunun birçok temel hakkı yasal güvence altındadır.

A. Savunma Hakkı ve Müdafi ile Görüşme Hakkı

Anayasa Madde 36 ve CMK Madde 147 ile güvence altına alınan savunma hakkı, tutuklunun en temel haklarından biridir. Tutuklunun, hakkında isnat edilen suçlamaları öğrenme, delilleri inceleme, lehine olan delilleri sunma ve kendisini bizzat veya müdafii aracılığıyla savunma hakkı vardır.

CMK Madde 149, şüpheli veya sanığın müdafi seçme hakkını tanır ve eğer müdafii yoksa ve müdafiinin atanması zorunlu ise, kendisine bir müdafi atanır. CMK Madde 154'e göre, "Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiinin yardımından yararlanabilir; kanuni temsilcisi de şüpheli veya sanığa müdafi seçebilir." Özellikle tutuklu şüpheli veya sanığın müdafii ile görüşme hakkı, soruşturmanın sağlıklı yürütülmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu görüşmeler, belirli koşullar altında dahi olsa, kısıtlanamaz (CMK Madde 153/3'ün eski halinde olan kısıtlama hükmü iptal edilmiştir). Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi, müdafi ile görüşme hakkının ihlalini, adil yargılanma hakkının temel bir ihlali olarak kabul etmektedir.

B. Susma Hakkı

CMK Madde 147/1-e uyarınca, şüpheli veya sanığın "İsnat olunan suçu öğrenme, müdafi seçme, susma hakkı" bulunmaktadır. Susma hakkı, kişinin kendisini suçlamaya zorlanamayacağı ve aleyhine delil sunmaya mecbur edilemeyeceği anlamına gelir. Bu hak, sorgu sırasında kişiye hatırlatılmak zorundadır.

C. Sağlık Hakkı

Tutuklu bulunan kişilerin, insani koşullarda yaşamını sürdürme ve sağlık hizmetlerinden faydalanma hakkı vardır. Düzenli sağlık kontrolü, gerekli tedaviye erişim, beslenme ve hijyen koşullarının sağlanması devletin yükümlülüğündedir. Bu hak, Anayasa Madde 17 ile güvence altına alınan insan onuru ve beden bütünlüğü hakkının bir uzantısıdır.

D. Aile ve Yakınları ile Görüşme Hakkı

Tutuklunun, kanun ve yönetmeliklerde belirtilen usul ve esaslara uygun olarak ailesi ve yakınları ile düzenli görüşme yapma hakkı vardır. Bu hak, bireyin sosyal bağlarını koparmamak ve psikolojik sağlığını korumak adına önemlidir. Ancak, bu görüşmeler, ceza infaz kurumlarının güvenlik ve düzen kuralları çerçevesinde gerçekleştirilir.

E. Hukuka Uygun Muamele Görme Hakkı ve Kötü Muamele Yasağı

Anayasa Madde 17 ve AİHS Madde 3, hiç kimsenin işkenceye, insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleye tabi tutulamayacağını hüküm altına alır. Tutuklu veya hükümlü olsalar dahi, kişilere insan onuruna yakışır şekilde davranılması zorunludur. Bu hükmün ihlali, mutlak bir yasaktır ve hiçbir şekilde haklı gösterilemez.

F. Tahliye Talebinde Bulunma Hakkı ve Tutukluluğun Gözden Geçirilmesi

CMK Madde 104, şüpheli veya sanığın, tutukluluk halinin sona erdirilmesini her zaman isteyebileceğini düzenler. Bu talep üzerine dosya incelenir ve tutukluluğun devam edip etmeyeceği değerlendirilir. Ayrıca, CMK Madde 108 uyarınca, soruşturma evresinde şüphelinin tutukluluk hali, en geç otuzar günlük süreler içinde gözden geçirilir. Kovuşturma evresinde ise bu süre her duruşmada veya en geç otuzar günlük süreler içinde mahkeme tarafından resen gözden geçirilir. Bu mekanizma, tutukluluğun hukuka uygunluğunu sürekli denetleme imkanı sunar.

G. Haksız Tutukluluk Nedeniyle Tazminat Hakkı

CMK Madde 141, kanunda belirtilen koşullarda haksız tutukluluk nedeniyle devletten tazminat talep etme hakkını düzenlemektedir. Bu hak, tutuklu olup da kanuni süresi içinde hakim önüne çıkarılmayan, kanuni veya makul süresi içinde hakim kararı verilmeyen, kanuni süresi içinde hakkında hüküm verilmeyen veya beraat eden, takipsizlik kararı verilen ya da mahkumiyet hükmü kesinleşmeden tahliye edilen kişilere tanınmıştır. Tazminat talebi, hükmün veya kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay ve her halde olayın öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Bu hak, devletin hukuka aykırı eylemleri nedeniyle bireylerin uğradığı zararı giderme yükümlülüğünün bir sonucudur.

V. Uygulamadan Örnekler ve Karşılaşılan Sorunlar

Türkiye'de tutukluluk uygulamalarında karşılaşılan en büyük sorunlardan biri, özellikle katalog suçlar olarak tanımlanan suçlarda, CMK Madde 100/3'ün tutuklama için bir karine teşkil etmesi ve mahkemelerin bu maddeden hareketle tutuklamayı birincil tedbir olarak uygulamasıdır. Bu durum, ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil edebilmekte ve adli kontrol gibi daha hafif tedbirlerin göz ardı edilmesine yol açabilmektedir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Daireleri tarafından verilen birçok kararda, tutuklama kararlarının yeterli gerekçe içermesi, somut delillere dayanması ve tutukluluk tedbirinin zorunluluk arz etmesi gerektiği sürekli olarak vurgulanmaktadır. Ancak, özellikle yoğun iş yükü altındaki mahkemelerde, tutuklama kararları genellikle matbu gerekçelerle verilmekte, bu da bireylerin özgürlük haklarının ihlaline neden olabilmektedir. AİHM de benzer gerekçelerle Türkiye aleyhine birçok ihlal kararı vermiştir. Örneğin, AİHM'in Şahin Alpay/Türkiye ve Mehmet Altan/Türkiye kararları, özellikle gazetecilerin ve akademisyenlerin ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilecek fiilleri nedeniyle uzun süre tutuklu kalmaları sonucunda, AİHS Madde 5 ve Madde 10'un ihlal edildiğine hükmetmiştir. Bu kararlar, Türk yargı sisteminin tutukluluk uygulamasında daha hassas ve bireysel özgürlükleri daha fazla gözeten bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini açıkça ortaya koymuştur.

Bir başka pratik sorun ise, soruşturmaların uzaması nedeniyle tutukluluk sürelerinin azami sınırlara dayanması veya aşılmasıdır. Özellikle karmaşık ve çok sanıklı dosyalarda, delil toplama, raporların hazırlanması ve yargılama sürecinin uzaması, tutukluluğun bir ceza infazına dönüşme riski taşır. Bu durum, makul sürede yargılanma hakkı (AİHS Madde 6) ile de doğrudan ilişkilidir.

VI. Sonuç

Tutukluluk, ceza muhakemesi hukukunun en önemli ve en hassas koruma tedbirlerinden biridir. Bir yandan adliyenin işleyişini ve suçla mücadeleyi sağlamak için zorunlu bir araçken, diğer yandan bireyin en temel haklarından olan özgürlük ve güvenlik hakkına doğrudan müdahale eden istisnai bir tedbirdir. Türk hukukunda Anayasa, CMK ve uluslararası sözleşmelerle, tutukluluk tedbirinin uygulanma şartları, azami süreleri ve tutuklunun sahip olduğu haklar detaylı bir şekilde düzenlenmiştir.

Ancak, yasal düzenlemeler kadar, uygulamadaki yorum ve yaklaşım da büyük önem taşımaktadır. Kuvvetli suç şüphesinin somut delillere dayanması, tutuklama nedenlerinin varlığı ve ölçülülük ilkesine titizlikle uyulması, hukuka uygun bir tutuklama kararı için vazgeçilmez şartlardır. Özellikle katalog suçlar nedeniyle yapılan tutuklamalarda dahi, otomatik bir tutuklama eğiliminden kaçınılmalı, her somut olayın özellikleri dikkate alınarak adli kontrol gibi daha hafif tedbirlerin yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Tutukluluk sürelerinin aşılmaması, her uzatma kararının yeterli ve somut gerekçelere dayanması ve yargılamanın makul bir süre içinde tamamlanması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir. Tutuklu bulunan şüpheli veya sanıkların savunma hakkı, müdafi ile görüşme hakkı, sağlık hakkı ve insan onuruna yakışır muamele görme hakkı gibi temel haklarının eksiksiz bir şekilde korunması, adil yargılanma ve insan haklarına saygılı bir hukuk sisteminin temel göstergesidir. Yargıtay ve özellikle Anayasa Mahkemesi ile AİHM'nin bu konudaki içtihatları, Türk yargı sistemi için yol gösterici niteliktedir ve uygulamadaki eksikliklerin giderilmesi için sürekli bir rehber niteliği taşımaktadır.

Nihayetinde, tutukluluk müessesesi, sadece bir yargılama aracı değil, aynı zamanda bireyin özgürlüğüne ne kadar değer verildiğinin ve hukuk devletinin ne kadar işlediğinin bir göstergesidir. Bu nedenle, kanun koyucunun ve uygulayıcıların, bu alandaki hassasiyeti sürekli artırması ve bireysel özgürlükler ile kamu yararı arasındaki dengeyi adil bir şekilde kurması, çağdaş bir hukuk devleti için elzemdir.