Borçlar ve Sözleşme Hukuku
Cezai Şart
Borçlunun sözleşmeden doğan yükümlülüğünü hiç, gereği gibi veya zamanında yerine getirmemesi halinde alacaklıya ödemeyi önceden taahhüt ettiği ekonomik değerdir.
Türk Borçlar Kanunu madde 179-182 arasında düzenlenen cezai şart, sözleşme serbestisi ilkesinin bir yansıması olup, alacaklıyı zararın varlığını ve miktarını ispat yükünden kurtarır. Pratik hayatta, borçluyu ifaya zorlamak (baskı kurmak) ve sözleşme ihlallerini caydırmak amacıyla sıklıkla kullanılır. Seçimlik, ifaya eklenen ve dönme cezası olmak üzere farklı türleri vardır. Hakim, aşırı gördüğü cezai şartı re'sen (kendiliğinden) indirebilir (TBK m. 182/3). Ancak Türk Ticaret Kanunu uyarınca tacirler kural olarak cezai şartın indirilmesini talep edemezler. Geçerli bir cezai şartın varlığı, asıl borcun geçerliliğine bağlıdır (fer'i nitelik taşır).