Eşe Karşı İşlenen Şiddet Suçlarında Haksız Tahrik İndirimi Uygulaması

Haber bültenlerini izlerken ya da sosyal medyada gezinirken eminim siz de sık sık şu tarz başlıklara denk geliyorsunuzdur: "Karısını darp eden kocaya haksız tahrik indirimi uygulandı!" Bu haberleri okuduğumuzda hepimizin içi cız ediyor, adalet sistemine olan inancımız sarsılıyor. Peki, gerçekten kanunlarımız eşine şiddet uygulayan birini "beni sinirlendirdi" dediği için kolayca affediyor mu? Bir kadın kocasından boşanmak istediğinde ya da sadece yemeği yapmadığında şiddet görürse, fail bu indirimden yararlanabilir mi?

Bu makaleyi tam da bu kafa karışıklığını gidermek için yazıyorum. İnsanlar arama motorlarında sıkça "Aldatan eşi dövmek suç mu?", "Eşim bana hakaret etti, ona vurursam ceza alır mıyım?" ya da "Haksız tahrik indirimi nasıl alınır?" gibi soruları aratıyor. Bir avukat olarak size şunu en baştan, bir dost tavsiyesi samimiyetiyle söylemeliyim: Şiddetin hiçbir hukuki mazereti olamaz. Ancak ceza hukukunun da suçun işleniş şekline ve psikolojik altyapısına göre belirlediği bazı kurallar vardır.

Bu yazıda, eşe karşı işlenen şiddet suçlarında haksız tahrik kurumunun ne zaman devreye girdiğini, Yargıtay'ın bu konudaki kırmızı çizgilerini ve hangi durumlarda sanığın bu indirimden kesinlikle faydalanamayacağını gerçek hayat örnekleriyle, hukuki bir dille ama herkesin anlayacağı şekilde anlatacağım.

İçindekiler

1. Eşime Şiddet Uygularsam Haksız Tahrik İndirimi Alır mıyım?

2. Haksız Tahrik İndirimi Nedir ve Şartları Nelerdir?

3. Aldatma (Zina) Durumunda Haksız Tahrik İndirimi Uygulanır mı?

4. Eşin Hakaret Etmesi Şiddeti Meşru Kılar mı?

5. Şiddet Gören Kadının Kendini Koruması Haksız Tahrik Sayılır mı?

6. Haksız Tahrik İndirimi Cezayı Ne Kadar Düşürür?

7. Sonuç

Eşime Şiddet Uygularsam Haksız Tahrik İndirimi Alır mıyım?

Soruya çok net bir cevap vererek başlayalım: Hayır, her sinirlendiğinizde veya eşinizle tartıştığınızda uyguladığınız şiddet için indirim alamazsınız. Toplumdaki en büyük yanlış algı, eşler arasındaki sıradan kavgaların mahkemede doğrudan bir indirim sebebi sayıldığıdır.

Türk Ceza Kanunu'na göre kasten yaralama suçu eşe karşı işlendiğinde bu, suçun nitelikli hali sayılır ve ceza otomatik olarak yarı oranında artırılır (TCK md. 86/3-a). Yani kanun, eşinizi sokaktaki yabancıdan daha fazla korur. Eşinizin size surat asması, evi dağınık bırakması, ailenizi sevmemesi veya boşanmak istemesi hukuk düzeninde bir "haksız fiil" değildir. Bunlar olsa olsa boşanma davası için birer sebep olabilir.

Gerçek hayat örneği: Akşam işten eve dönen koca, eşinin yemek yapmadığını ve televizyon izlediğini görüp sinirlenerek eşine tokat atar. Mahkemede "Çok yorgundum, eşim görevlerini yapmayarak beni tahrik etti" diye savunma yapar. Mahkeme bu durumu asla haksız tahrik kabul etmez. Eşe karşı kasten yaralamadan üst sınırdan ceza verir, çünkü yemeğin yapılmamış olması hukukta şiddeti tetikleyecek bir haksız eylem değildir.

Haksız Tahrik İndirimi Nedir ve Şartları Nelerdir?

Haksız tahrik, TCK md. 29'da düzenlenen ve kişinin haksız bir fiilin kendisinde meydana getirdiği hiddet (öfke) veya şiddetli elemin (üzüntünün) etkisi altında bir suç işlemesi durumunda cezasında indirime gidilmesini sağlayan bir kurumdur.

Bu indirimin mahkeme tarafından uygulanabilmesi için 4 temel şartın bir arada olması gerekir:

• Ortada mağdurdan kaynaklanan haksız bir fiil olmalıdır (Yani eşiniz hukuka aykırı bir şey yapmış olmalı).

• Bu fiil, failde (suçu işleyende) hiddet veya şiddetli elem yaratmalıdır.

• İşlenen suç, bu psikolojik baskının tepkisi olarak işlenmelidir.

• Suç, haksız fiili gerçekleştiren kişiye karşı işlenmelidir.

Buradaki anahtar kelime haksız fiildir. Bir kişinin yasal hakkını kullanması haksız tahrik sayılmaz. Örneğin, şiddet gören bir kadının karakola gidip şikayetçi olması veya uzaklaştırma kararı aldırması haksız fiil değildir. Bu kararı ihlal edip "Beni evimden attırdı, sinirlendim ve dövdüm" diyen koca hiçbir indirimden yararlanamaz.

Aldatma (Zina) Durumunda Haksız Tahrik İndirimi Uygulanır mı?

Evet, uygulanabilir. Evlilik birliğinde eşlerin birbirine sadakat yükümlülüğü vardır (TMK md. 185). Yargıtay yerleşik içtihatlarında, eşin aldatmasını (zinayı) diğer eşe karşı yapılmış ağır bir haksız fiil olarak kabul eder. Bir eşin aldatıldığını öğrenmesinin yarattığı ağır travma ve öfke durumu, işlenen şiddet veya cinayet suçlarında haksız tahrik indirimi sebebi sayılmaktadır.

Ancak burada çok dikkat edilmesi gereken hukuki nüanslar vardır:

İlk Haksız Hareket Kimden Geldi? (Etki-Tepki Dengesi)

Yargıtay, olayları bir bütün olarak inceler. Eğer koca, eşine yıllarca sistematik şiddet uygulamış, ona eziyet etmişse ve kadın bu süreçte başka biriyle ilişki kurmuşsa; koca eşini öldürdüğünde "Beni aldattı, indirim verin" diyemez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarına göre, olaya bir bütün olarak bakılır ve ilk haksız hareketin failden (kocadan) geldiği durumlarda, aldatma eylemi koca lehine haksız tahrik oluşturmayabilir veya indirim asgari oranda uygulanır.

Gerçek hayat örneği: Eşinin telefonunda başka bir adamla mesajlaştığını gören koca, o anki öfkeyle eşini silahla yaralamıştır. Mahkeme aldatmayı ağır haksız fiil kabul eder, kocaya TCK md. 82 (Nitelikli Kasten Öldürmeye Teşebbüs) üzerinden ceza verirken, TCK md. 29 gereği haksız tahrik indirimi uygular. Ancak ceza tamamen ortadan kalkmaz; sadece belirli bir miktar düşer. Koca her halükarda hapse girer.

Eşin Hakaret Etmesi Şiddeti Meşru Kılar mı?

Toplumda çok sık rastlanan bir diğer durum da sözlü tartışmaların fiziksel şiddete dönmesidir. "Bana küfretti, erkekliğime laf etti, o yüzden vurdum" savunması adliyelerde her gün duyduğumuz bir cümledir.

Eşin ağır hakaretlerde bulunması (örneğin "Sen ne biçim erkeksin", "Şerefsiz" gibi kelimeler kullanması) kural olarak bir haksız fiildir. Ancak ceza hukukunda "Orantılılık" çok önemlidir. Birisi size hakaret etti diye onun kemiklerini kırana kadar dövemezsiniz veya onu öldüremezsiniz. Yargıtay, hakaret üzerine işlenen ağır şiddet eylemlerinde haksız tahrik indirimini ya hiç uygulamaz ya da 1/4 oranında (en alt sınırdan) uygular.

Eğer kavga sırasında karşılıklı hakaretleşme varsa (koca da kadına küfretmiş, kadın da kocaya küfretmişse), sonrasında koca kadına şiddet uygularsa, Yargıtay "haksız tahrik indirimi uygulanamaz" demektedir. Çünkü haksızlıklar karşılıklı olarak birbirini dengelemiştir.

Şiddet Gören Kadının Kendini Koruması Haksız Tahrik Sayılır mı?

Bu konu genellikle "Meşru Müdafaa" (haklı savunma) ile "Haksız Tahrik" kurumlarının birbirine karıştırıldığı çok kritik bir noktadır.

Eğer koca, elinde bıçakla veya yumruklarıyla kadına saldırıyorsa ve kadın o an kendini korumak için eline geçen bir vazoyu kocasının kafasına vurursa, bu haksız tahrik değil, doğrudan doğruya meşru müdafaadır (TCK md. 25). Meşru müdafaada kişiye hiç ceza verilmez.

Ancak kadın, kocasından yıllarca ağır şiddet görmüş, o an fiziki bir saldırı yokken, örneğin kocası uyurken onu bıçaklamışsa (uygulamada örselenmiş kadın sendromu olarak da tartışılır), burada meşru müdafaa değil, kocasının yıllar süren ağır şiddet eylemlerinin birikimi nedeniyle haksız tahrik hükümleri uygulanır. Mahkeme kadına ceza verir ancak kocasının ona yaşattığı haksız eylemler silsilesi nedeniyle cezayı 3/4 oranında (en üst sınırdan) indirebilir.

Haksız Tahrik İndirimi Cezayı Ne Kadar Düşürür?

İndirim oranları TCK md. 29'da çok net matematiksel sınırlarla çizilmiştir. Hakim, tahrikin ağırlığına göre (olayın vahametine, öfkenin boyutuna göre) bu sınırlar içinde bir rakam belirler. İndirim miktarları şu şekildedir:

• Eğer suçun normal cezası Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis ise, haksız tahrik uygulandığında sanığa 18 yıldan 24 yıla kadar hapis cezası verilir.

• Eğer suçun normal cezası Müebbet Hapis ise, indirimle beraber 12 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilir.

• Suç diğer hapis cezalarını gerektiriyorsa (örneğin kasten yaralama, tehdit vb.), verilecek ceza 1/4'ünden 3/4'üne kadar indirilir.

Örnek vermek gerekirse; eşini döverek kemik kırığına sebep olan bir kişiye mahkeme normalde 4 yıl hapis cezası verecekken, olayın ağır bir haksız tahrik altında işlendiğine kanaat getirirse, cezayı %50 oranında indirerek 2 yıl hapse düşürebilir. Eğer sanığın sabıkası yoksa, bu ceza HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) kapsamına girip ertelenebilir. Ancak sırf bu ihtimal yüzünden şiddete başvurmak, hayatınızla oynamak demektir; çünkü çoğu eşe karşı şiddet dosyasında hakimler HAGB uygulamaktan veya alt sınırdan uzaklaşmaktan çekinmektedir.

Sonuç

Toparlamak gerekirse; eşe karşı işlenen şiddet suçlarında haksız tahrik indirimi, medyada yansıtıldığı gibi her "sinirlendim" diyene dağıtılan bir hediye çeki değildir. Hukuk, evlilik birliği içindeki sorunların çözümünün yumruklar veya silahlar değil, Aile Mahkemelerinde açılacak boşanma davası, maddi ve manevi tazminat talepleri olduğunu emreder.

Eşiniz sizi aldatıyor olabilir, size hakaret ediyor olabilir veya size dayanılmaz psikolojik baskılar kuruyor olabilir. Bu durumlarda adaleti kendi ellerinizle sağlamaya kalkmak sizi haklı bir mağdurken, bir anda ağır ceza mahkemelerinde yargılanan bir "sanık" durumuna düşürür. Üstelik Yargıtay'ın son yıllarda kadına yönelik şiddet konusundaki tavizsiz tutumu, eskiden verilen birçok haksız tahrik indiriminin artık Yargıtay'dan bozulmasına sebep olmaktadır.

Eğer evliliğinizde haksızlığa uğradığınızı, onurunuzun zedelendiğini düşünüyorsanız; öfkenize yenik düşüp suç işlemek yerine yapmanız gereken ilk şey derhal uzman bir boşanma ve ceza avukatına başvurmaktır. Hukuk, haklı olanı mahkeme salonunda korumak için vardır; suç mahallinde değil. Hakkınızı ararken hukukun dışına çıkmayın.