Türk Vatandaşlığı Başvurusu: Genel, Evlilik ve İstisnai Yollar

Türk vatandaşlığı doğumla veya sonradan kazanılır. Sonradan kazanma yollarının her biri farklı koşul ve belgeye tabidir. Türkiye’de uzun süre yaşamak, Türk vatandaşıyla evlenmek veya taşınmaz almak tek başına otomatik vatandaşlık doğurmaz. Başvuru doğru hukuki yola dayanmalı ve kimlik, aile, ikamet ile adli kayıtlar birbiriyle tutarlı olmalıdır.

Güncel resmî şartlar Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün vatandaşlık sayfasında yayımlanır. Temel kanun 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve uygulama yönetmeliğidir. Yatırım tutarları ve usul belgeleri değişebildiğinden başvuru tarihinde resmî metin kontrol edilmelidir.

Genel yolla vatandaşlık

Genel yolla başvuruda yabancının ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması; başvurudan geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmesi; yerleşme niyetini göstermesi; genel sağlık bakımından tehlikeli hastalığının bulunmaması; iyi ahlak sahibi olması; yeterli Türkçe konuşması; kendisi ve bakmakla yükümlü oldukları için gelir veya mesleğe sahip olması ve millî güvenlik/kamu düzeni engelinin bulunmaması aranır.

Beş yıllık ikamet, yalnız ikamet kartlarının tarihlerini toplamakla hesaplanmaz. Türkiye dışında geçirilen süreler, hangi izin türüyle kalındığı ve kanunun ikamet bakımından geçerli saymadığı dönemler incelenir. Öğrencilik veya turistik kalışın etkisi, başvuru yoluna göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Yerleşme niyeti; taşınmaz, iş, yatırım, çalışma, aile bağları veya eğitimin Türkiye’de tamamlanması gibi davranışlarla gösterilebilir. Bu örneklerden birinin bulunması diğer şartları ortadan kaldırmaz.

Evlilik yoluyla vatandaşlık

Türk vatandaşıyla evlilik doğrudan vatandaşlık kazandırmaz. En az üç yıldır evli ve evliliği devam eden yabancı başvurabilir. Aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmama ve millî güvenlik/kamu düzeni engelinin olmaması aranır.

İdare evliliğin gerçekliğini adres, ortak yaşam, eşlerin bilgisi ve gerektiğinde mülakatla araştırabilir. Eşlerin iş veya zorunluluk nedeniyle geçici ayrı yaşaması, tek başına muvazaa anlamına gelmez; neden ve aile bağının devamı belgelenmelidir. Başvurudan sonra Türk eşin ölümü hâlinde aile birliği şartının nasıl uygulanacağı kanundaki özel hükme göre değerlendirilir.

İstisnai vatandaşlık ve yatırım

Türkiye’ye sanayi tesisi getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel ve sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen kişiler; Turkuaz Kart sahipleri ve kanunda sayılan diğer gruplar millî güvenlik ve kamu düzeni engeli bulunmaması şartıyla istisnai yoldan vatandaşlık kazanabilir.

Belirli yatırım şartlarını karşılayan kişiler de ilgili kurumdan uygunluk belgesi alındıktan sonra istisnai vatandaşlık sürecine girebilir. Taşınmaz ediniminde değerleme, döviz bozdurma, tapu beyanı, satış bedeli ve belirli süre satmama şerhi gibi teknik koşullar vardır. Yalnız tapuda yüksek bedel yazılması yeterli değildir. Yatırımın kaynağı, ödeme zinciri ve güncel eşik resmî belgelerle doğrulanmalıdır.

İstisnai yol da otomatik kabul değildir. Uygunluk belgesi, vatandaşlık kararının kendisi değildir; güvenlik ve arşiv araştırması devam eder.

Yeniden kazanma, evlat edinme ve seçme hakkı

Türk vatandaşlığını daha önce kaybeden bazı kişiler ikamet şartlı veya ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanma yoluna başvurabilir. Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan yabancı, millî güvenlik ve kamu düzeni engeli yoksa vatandaşlık kazanabilir. Ana veya babaya bağlı kazanma ve seçme hakkı da yaş ve başvuru sürelerine bağlı özel kurallardır.

Kişinin geçmişte vatandaşlığı hangi yolla kaybettiği belirlenmeden doğru yeniden kazanma yolu seçilemez. Eski nüfus kayıtları, çıkma belgesi ve aile bağları dosyaya alınmalıdır.

Belgeler ve isim farklılıkları

Doğum belgesi, medeni hâl, pasaport, adli sicil, ikamet ve gelir belgeleri başvuru yoluna göre istenir. Yabancı belgelerde apostil veya konsolosluk tasdiki ve noter onaylı Türkçe tercüme gerekebilir. Pasaport, doğum ve evlilik kayıtlarındaki ad, soyad, tarih veya yer farklılıkları başvurudan önce açıklanmalı veya düzeltilmelidir.

Sahte belge veya önemli olgunun gizlenmesi ret, vatandaşlığın iptali ve ceza soruşturmasına yol açabilir. Aracıların 'garantili vatandaşlık' vaadine dayanılmamalı; ödeme ve başvuru resmî makamlardan doğrulanmalıdır.

Şartların taşınması kabul garantisi midir?

Hayır. 5901 sayılı Kanun, şartların taşınmasının kişiye vatandaşlığı kazanma konusunda mutlak hak sağlamadığını belirtir. Vatandaşlığa alma devletin egemenlik yetkisi ve idarenin takdiriyle ilgilidir. Bununla birlikte takdir yetkisi sınırsız değildir; karar yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka uygun olmalıdır.

Ret kararına karşı idari yargıda iptal davası gündeme gelebilir. Genel ve soyut gerekçe, maddi hata, karıştırılan kişi kaydı, dikkate alınmayan aile veya ikamet belgesi ve ölçülülük sorunları dosya üzerinden değerlendirilir. Tebliğden itibaren genel dava süresi kaçırılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Türkiye’de beş yıl kalan herkes vatandaş olur mu?

Hayır. Beş yıllık kesintisiz ve geçerli ikamet genel şartlardan yalnız biridir; Türkçe, gelir, yerleşme niyeti, iyi ahlak, sağlık ve güvenlik koşulları da incelenir.

Türk vatandaşıyla evlenince hemen vatandaşlık alınır mı?

Hayır. En az üç yıllık devam eden evlilik ve aile birliği başta olmak üzere kanuni şartlarla başvuru yapılabilir.

Ev satın almak vatandaşlık garantisi verir mi?

Hayır. Güncel yatırım eşiği ve teknik koşullar sağlansa dahi uygunluk, güvenlik ve idari karar aşamaları vardır.

Vatandaşlık reddi kesin midir?

Ret kararına karşı idari yargı yolu değerlendirilebilir. Mahkeme idarenin yerine vatandaşlık kararı vermez; işlemin hukuka uygunluğunu denetler.

Sonuç

Vatandaşlık başvurusu, kişinin durumuna uygun kazanma yolunun seçilmesiyle başlar. İkamet hesabı, aile kayıtları, yatırım belgeleri ve güvenlik değerlendirmesi bir bütün olarak ele alınmalıdır. Bu yazı genel bilgilendirmedir.

Yabancılar hukuku makale dizisi

Genel çerçeve için yabancılar hukuku ana rehberi, yasal kalış için ikamet izni başvuru ve retleri, çalışma hakkı için yabancı çalışma izni, riskli kararlar için sınır dışı etme ve idari gözetim ve hizmet kapsamı için Ankara Yabancılar Hukuku Avukatı sayfası incelenebilir.