Yabancı Çalışma İzni: Başvuru, Kriterler, Ret ve İptal

Türkiye’de yabancının bağımlı veya bağımsız çalışması kural olarak çalışma iznine bağlıdır. İkamet izni bulunması tek başına çalışma hakkı sağlamaz. Çalışma izni; yabancı, işveren, işyeri, meslek ve süre bakımından verilen idari bir karardır. İşveren veya işyeri değişikliği çoğu durumda yeni başvuru gerektirir.

Temel düzenleme 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve ilgili yönetmeliktir. Çalışma Bakanlığının güncel değerlendirme kriterleri başvuru tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir; istihdam, mali yeterlilik, ücret ve muafiyet kriterleri idari kararla güncellenebilir.

Yurt dışı ve yurt içi başvuru

Yurt dışındaki yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliğine başvurur. Verilen referans numarasıyla işveren elektronik başvuruyu tamamlar. İki aşamanın birbiriyle uyumlu ve süresinde tamamlanması gerekir.

Yurt içi başvuru, yabancının Türkiye’deki yasal kalış statüsüne göre mümkündür. Her kısa süreli veya turistik kalış yurt içi başvuru hakkı sağlamaz. Uluslararası koruma, geçici koruma, öğrenci veya insani ikamet sahipleri için özel hükümler bulunabilir. Başvuru kanalının yanlış seçilmesi esas incelemesine geçilmeden sorun yaratabilir.

İzin türleri

İlk başvuruda süreli çalışma izni, belirli işveren ve iş için verilir. Kanundaki çalışma süreleri tamamlandığında aynı işverendeki uzatma ve daha sonra farklı süreler gündeme gelebilir. Uzun dönem yasal kalış veya çalışma geçmişi bulunanlar şartları varsa süresiz çalışma iznine başvurabilir; bu izin vatandaşlığın tüm haklarını vermez.

Bağımsız çalışma izni yabancının eğitim, mesleki deneyim, yatırım ve ekonomik katkısı dikkate alınarak değerlendirilebilir. Turkuaz Kart yüksek nitelikli işgücü, yatırımcı, bilim insanı, sanatçı veya Türkiye’ye katkısı öngörülen kişiler için özel sistemdir. Çalışma izni muafiyeti ise kanunda ve yönetmelikte sayılan sınırlı faaliyetler içindir; muafiyet kaydı gerekebilir.

Değerlendirme kriterleri

Bakanlık uluslararası işgücü politikasına göre başvuruyu inceler. Genel kriterlerde işyerindeki Türk vatandaşı istihdamı, bilanço veya satış gibi mali yeterlilik, yabancıya ödenecek ücretin göreve uygunluğu ve yabancının niteliği yer alır. Ortak, uzman, yönetici, eğitim, sağlık, turizm veya teknoloji alanlarında özel kriterler bulunabilir.

1 Ekim 2024’te yayımlanan genel kriterler hâlen uygulanmakla birlikte 2026’da bazı muafiyet ve sektör kuralları güncellenmiştir. Bu nedenle eski bloglardaki sabit sermaye veya çalışan sayılarıyla başvuru hazırlanmamalıdır. Resmî kriter sayfasındaki yürürlük tarihi ve başvuru sektörü kontrol edilmelidir.

Bazı yabancılar istihdam, mali yeterlilik veya ücret kriterlerinden muaf olabilir. Türk vatandaşı anne, baba veya çocuğu bulunanlar; uzun dönem ikamet sahipleri; belirli süre Türk vatandaşıyla evli olanlar; insan ticareti mağduru veya insani ikamet sahipleri gibi gruplar güncel düzenlemede özel değerlendirmeye tabi olabilir. Muafiyet, çalışma izninin mutlaka verileceği anlamına gelmez.

Ret ve iptal nedenleri

Uluslararası işgücü politikasına uygun olmama, gerekli niteliğin bulunmaması, Türk vatandaşlarına özgülenmiş meslek, sahte veya yanıltıcı belge, yabancının giriş yasağı veya kamu düzeni sorunu, işveren kriterlerinin karşılanmaması ve süresinde tamamlanmayan başvuru ret nedeni olabilir. İzin sonradan şartların kaybı, çalışmanın başlamaması, gerçeğe aykırı bilgi veya izin amacı dışında kullanım nedeniyle iptal edilebilir.

Ret gerekçesi ile sistemdeki standart kod yeterli görülmemeli; hangi kriterin hangi belge nedeniyle karşılanmadığı belirlenmelidir. İşveren SGK ve vergi kayıtları, bilanço, ücret, diploma/ön izin ve yabancının yasal kalış belgeleri karşılaştırılmalıdır.

İtiraz ve dava

Bakanlığın çalışma izni veya muafiyet kararına karşı ilgililer, tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edebilir. İtiraz elektronik sistem üzerinden ve ret gerekçesini giderecek yeni veya açıklayıcı belgelerle yapılmalıdır. İtirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.

İtiraz yapılmadan doğrudan dava seçeneği, süre ve hukuki yarar bakımından karar özelinde değerlendirilmelidir. İdari başvurunun dava süresine etkisi genel varsayımla hesaplanmamalı; tebliğ, itiraz ve ret tarihleri çizelgeye bağlanmalıdır. Yeni başvuru ile iptal davasının amaç ve sonuçları farklıdır.

İşveren ve yabancının yükümlülükleri

İzin verilen yabancı süresinde işe başlamalı; işveren sosyal güvenlik bildirimlerini ve ücret ödemelerini izne uygun yapmalıdır. Çalışmanın başlamaması veya sona ermesi Bakanlığa bildirilmelidir. İzin başka işveren veya işte serbestçe kullanılamaz. Kayıt dışı çalışmada işveren ve yabancıya idari para cezası uygulanabilir; yabancı hakkında sınır dışı değerlendirmesi de gündeme gelebilir.

Sık sorulan sorular

İkamet iznim varsa çalışabilir miyim?

Kural olarak ayrıca çalışma izni gerekir. Kanuni muafiyet veya özel statü bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilir.

Çalışma izni kaç günde çıkar?

Usulüne uygun tamamlanan başvurular kanundaki inceleme süresine tabidir; eksik belge, kurum görüşü ve sektör incelemesi süreyi etkileyebilir. Kesin sonuç tarihi garanti edilemez.

Şirket ortağı yabancı izin almak zorunda mı?

Şirket türü, ortaklık payı, yönetim görevi ve fiilî çalışma durumuna göre izin veya muafiyet gerekebilir. Yalnız ticaret sicilinde ortak görünmek her durumu çözmez.

Retten sonra yeniden başvuru yapılabilir mi?

Ret nedeni giderilebiliyorsa yeni başvuru mümkün olabilir. Fakat otuz günlük itiraz ve dava seçenekleriyle yeni başvurunun etkisi birlikte planlanmalıdır.

Sonuç

Çalışma izni başvurusu yalnız yabancının diploması değil, işverenin yapısı ve güncel sektörel kriterlerle birlikte değerlendirilir. Resmî kriterler başvuru gününde yeniden kontrol edilmelidir. Bu yazı genel bilgilendirmedir.

Yabancılar hukuku makale dizisi

Yasal kalış için ikamet izni başvuru ve retleri, riskli kararlar için sınır dışı etme ve idari gözetim, genel çerçeve için yabancılar hukuku ana rehberi, uzun vadeli statü için Türk vatandaşlığı ve hizmet kapsamı için Ankara Yabancılar Hukuku Avukatı sayfası incelenebilir.